آزاد سازی در حوزه گندم و آرد و نان تنها با احیاء وزارت بازرگانی امکان پذیر است

گفتگوی ويژه با رئيس اتاق بازرگانی ايران و عراق؛

یحیی آل اسحاق در سال ۱۳۲۸ در قم متولد شد خانواده او اصالتا اهل زنجان هستند. به گفته خودش اجداد او تا هفت نسل پیش، روحانی بوده‌اند. پدر او از شاگردان خاص امام(ره) بودند و کاملاً در فضای انقلاب قرار داشتند.
در دهه ۴۰، یحیی که پسر بزرگ یک خانواده ۹ نفره با ۷ برادر و ۲خواهر بود به دلایل اقتصادی نتوانست به صورت عادی ادامه تحصیل دهد، به عنوان شاگرد نانوا مشغول کار شد. صبح تا عصر در نانوایی کار می‌کرد و غروب به کلاس اکابر می‌رفت. بعد از مدتی راهی حوزه شد و پس از اتمام تحصیلش در دبیرستان علوی، ورود خود به دانشگاه را در رشته بازرگانی قطعی نمود.

یحیی آل‌اسحاق دارای لیسانس بازرگانی، فوق لیسانس مدیریت صنعتی و دکترای مدیریت استراتژیک است.
وی در کارنامه کاری خود حضور در پست‌هایی همچون معاون وزیر بازرگانی، نائب رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، معاون وزیر صنایع در امور اقتصادی و بین‌الملل، معاون بازرگانی سازمان صنایع دفاع، وزیر بازرگانی، عضو هیات امناء دانشگاه های شرق کشور، رئیس انجمن علمی بازرگانی ایران، عضو هیات امناء بنیاد مستضعفان، قائم‌مقام بنیاد مستضعفان و رئیس هیات مدیره سازمان‌های: (عمران، سیاحتی، اموال و املاک، صنایع)، رئیس هیات مدیره سیمان تهران و دهها شرکت بزرگ اقتصادی، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران را تجربه کرده است.
آل‌اسحاق، رییس پیشین اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران و وزیر بازرگانی دولت سازندگی، از چهره‌های مدافع اقتصاد آزاد به‌شمار می‌رود که در طول سال‌های گذشته به دلیل اهتمام به عقاید اقتصاد بازار، به یکی از چهره‌های شاخص طرفدار بخش خصوصی مبدل شده است. آل اسحاق در حال حاضر ریاست اتاق بازرگانی ایران و عراق را عهده دار است. گفتگوی اختصاصی نگاشته را با وی می خوانید؛
وی در ابتدا با بیان اینکه گندم نه تنها یک کالای استراتژیک در حوزه اقتصادی است بلکه به عنوان یک کالای سیاسی و امنیتی تاثیر زیادی در جنبه های مختلف زندگی جامعه دارد، گفت: نمی‌توان به گندم تنها به عنوان یک کالا نگریست و پرداختن به حوزه غلات نیاز به نگاهی جامع دارد. تولید گندم در کشور ما در رابطه مستقیم با میزان ریزش های جوی است چرا که بخش زیادی از گندم کشور به صورت دیمی تولید می گردد. نوسانات زیاد تولید گندم در کشور، گاهی برنامه ریزی بلند مدت در این حوزه را مشکل می سازد. طی تجربیاتی که در سالهای فعالیتم داشتم در برخی سالها حدود ۱۰ میلیون تن واردات داشته ایم لذا تا زمانی‌که نظام تولید گندم تابع فضای غیر محتمل است برنامه ریزی برای کالاها با چالش مواجه خواهد بود. از طرفی بر اساس استانداردهای موجود باید در کشور در زمینه گندم امنیت کامل داشته باشیم و این یعنی حداقل برای ۹۰ روز ذخیره گندم استراتژیک موجود باشد. ذخیره ای که نباید با تولیدات جدید گندم کشور مخلوط شود و همچنین گزارش هفتگی ذخیره گندم باید برای مقامات رسمی رده بالای کشور ارسال و رصد شود. لذا در حوزه گندم با مدیریتی بسیار ویژه مواجه هستیم.

وزارت بازرگانی باید احیا شود

آل اسحاق در ادامه در پاسخ به سوال ما و در ارزیابی خود از آزادسازی صنعت گندم، آرد و نان گفت: در حوزه گندم، قیمت و کیفیت در یک کفه ترازو و تأمین و ذخیره سازی به موقع نیز در کفه دیگر ترازو قرار می گیرد. برای ساماندهی عمومی گندم سوبسیدی باید توجه داشت که بین قیمت آرد ارائه شده به نانوایی ها و قیمت واقعی آرد، فاصله بسیار زیادی وجود دارد لذا آزادسازی اگر به معنای تعیین قیمت توسط بازار آزاد باشد، به راحتی قابل دستیابی و اجرا نیست. گندم با دیگر کالاها بسیار متفاوت است. در حوزه گندم، واگذاری تمام بخش به دولت و یا بخش خصوصی، به صورت یکباره قابل اجرا نیست لذا باید راه حل میانی را برگزید. راه حل میانی این است که نظام برنامه ریزی و قیمت در دست حاکمیت باشد. این بدان معنا نیست که از ابتدای مرحله شروع خرید گندم، همه دولتی باشد؛ بلکه دولت می تواند سیاست گذاری و نظارت را انجام دهد اما اجرائیات را به بخش خصوصی واگذار کند. این راه حل بینابین، بهترین گزینه است. بخش گندم و آرد کشور متولی ویژه ای می خواهد به عقیده من متولی این حوزه نمی تواند تنها وزارت جهاد کشاورزی باشد. نظام تولید و مصرف گندم باید توسط یک نهاد ویژه و با یک نگاه جامع مورد نظر قرار گیرد که متاسفانه این نهاد فعلا در نظام جمهوری اسلامی از بین رفته است است. شاید بپرسید چگونه؟
وزارت بازرگانی به صورت ساختاری در کشور از بین رفته است و در سازمان صنعت و معدن و تجارت ادغام شده است. وزارت بازرگانی باید احیا شود و با این احیاست که مدیریت درست در حوزه گندم قابل اجراست. وزارت بازرگانی با علم به خصوصیات بازار آزاد، هم این بازار را تنظیم می کند و هم توزیع کننده و مصرف کننده را در حوزه گندم آرد و نان سامان می دهد. برای تنظیم روابط تولید کننده، آسیاب و نانوا نیاز به نهادی داریم که قبلا تجربیات مدیریتی این حوزه را داشته است.
وی مباحث تأمین گندم و آرد و بحث کیفیت نان و در نهایت نرخ نان را سه موضوع کاملا متفاوت دانست. آل اسحاق از زمانی سخن گفت که ضایعات نان در نهایت خود قرار داشت و نان خشک یک تجارت بزرگ در کشور محسوب می شد. تولید و توزیع و نگهداری نان به شیوه غلط، موجب ایجاد حجم زیادی از ضایعات می شد. ضایعاتی که حداقل ۵۰ درصد آن به صورت سوبسید وارد جامعه شده و تبدیل به خوراک دام می شد چرا که نرخ نان خشک از دانه مرغی و غذای طیور ارزان تر بود. این رقم میلیارد دلاری حوزه گندم و آرد و نان خسارت بزرگی به کشور وارد می کرد فلذا حجم بالای رقم حوزه نان هنوز از مسائل اساسی کشور است.

ذخیره گندم ۵ روزه کشور را مدیریت کردیم

آل اسحاق در ادامه از زمان تصدی گری خود در وزارت بازرگانی صحبت کرد و گفت: زمانی که وزارت بازرگانی را در دور دوم ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی، تحویل گرفتم نامه ای به دستم رسید که ذخیره گندم کشور را تنها برای ۵ روز کافی می دانست. مملکت در مواجهه با یک فاجعه و بحران بود و اگر خبر این بحران در جامعه منتشر می شد قطعا با مواردی چون عدم بارندگی و تحریمهای موجود، در حوزه نان با قحطی مواجه می شدیم. اما خوشبختانه توانستیم با تلاش مدیران با تجربه وزارت بازرگانی مسأله گندم کشور را مدیریت کنیم.
این فعال عرصه بازرگانی کشور در ادامه خاطره ای از زمانی که در نانوایی فعالیت می کرد، برایمان تعریف نمود و گفت: به یاد دارم در آن زمان دستگاه خمیر زن در نانوایی ها نبود و شاطرها با دست خود از نیمه های شب در نانوایی حاضر می شدند و ساعت ها خمیر را با دستانشان ورز می دادند و به جای جوش شیرین و نمک با کار بدنی وزحمت، خمیری مناسب که کاملا تخمیرشده بود برای تهیه نان آماده می کردند. بر خلاف اغلب نانهای امروز که مشکلات زیادی را برای سلامت جامعه به دنبال دارد نان در آن زمانها به عنوان هنر شاطر با ماندگاری بالا و بهترین کیفیت تولید می شد.
نکته دیگری که به یاد دارم این است که من در سنگکی کار می کردم و پخت نان سنگک واقعا یک هنر بود. هر کس که از راه می رسید شاطری نمی کرد بلکه شاطر بودن سالها تجربه و احترام و اعتبار نیاز داشت. نان احترام ویژه ای داشت و صاحب مغازه من را بارها وادار به جمع آوری تکه های نان از روی زمین می کرد. عامه مردم نان را بسیار مقدس می دانستند و بارها دیده بودم که نان را می بوسند. ضایعات نان بسیار کم بود و نانوایی از مشاغل سخت و پراحترام روزگار ما بود. نان رسانی یک گونه عبادت بود و بی توجهی به نان بی حرمتی بزرگی تلقی می شد.

چرا علی رغم ارزان تر بودن آرد ایران، ۹۰ درصد بازار آرد عراق در دست ترکیه است؟

آل اسحاق در ادامه با توجه به سمت خود در اتاق ایران و عراق، وضعیت صادرات آرد ایران به عراق را تشریح نمود و گفت: یکی از بازارهای خوب آرد ایران بازار عراق است. کیفیت آرد ایران به نسبت آرد ترکیه که رقیب اصلی ایران در صادرات آرد است، در حد قابل قبولی قرار دارد. نرخ آرد ایران در عراق تنی ۹۰ دلار است حال آنکه آرد ترکیه با نرخ ۱۵۰ دلار در تن در عراق به فروش می رسد. سوال اینجاست چرا علی رغم ۶۰ دلار ارزان تر بودن آرد ایران، ۹۰ درصد بازار آرد عراق در دست ترکیه است؟ پاسخ درست به این سوال یک کار تحقیقاتی بزرگ می طلبد. مواردی چون استفاده از ترانزیت گندم و آرد و فروش گندم در منطقه، نوسانات مداوم در اجازه واردات و صادرات گندم در عدم دستیابی ما به بازار عراق موثر بوده است.
ایران در حوزه صادرات آرد دارای پتانسیل بسیار بالایی است و کارخانجات آرد ایران جزو برترین ها در دنیا هستند. اما در ترکیه تمامی سیستم از نانوایی گرفته تا صادرات گندم و آرد، نظام داده شده است. ترکیه در نانوایی های عراق تنور درست می کند و آموزش و خدمات ویژه ای ارائه می دهد. ترکیه سیستمی در عراق ایجاد نموده که به دیگری اجازه ورود نمی دهد و با استفاده از بهبود دهنده ها آرد را به صورت صنعتی سفید و ترد می کند و تمامی سیستم از شروع صادرات آرد گرفته تا زمان تامین و توزیع کیفیت نان را تهیه و تحت کنترل دارد. نظام ترکیه مشوق های مالی و حقوقی و قانونی اعمال می کند. ثبات کیفی آرد صادراتی ترکیه عامل دیگر موفقیت ترکها در بازار عراق است.
وی در خاتمه تاکید کرد که در نهایت نظام بازرگانی ما در خصوص آرد و گندم و بحث تجارت در این حوزه باید مورد بازنگری قرار گیرد و در نهایت وزارت بازرگانی به عنوان متولی اصلی این حوزه باید احیا شود.

قبلی شماره 13 نشریه نگاشته
بعدی احداث بزرگترين سيلوي بتني بخش خصوصي کشور در علي آباد توسط فن آوران سازه گهر

۲ دیدگاه

  1. ناشناس
    ۱۳۹۶-۰۶-۱۴
    پاسخ

    متن خیلی مفیدی بود
    متشکرم

پاسخ خود را بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.