آیا اجرای روش‌های عرضه محور آب، چاره مناسبی برای مقابله با خشکسالی است؟

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو پاسخ می‌دهد

تجربیات جهانی برای مدیریت خشکسالی،  نشان‌دهنده تمرکز بر راهکارهای سازگاری برای انطباق عرضه با تقاضای آب (استفاده درست آب در بخش کشاورزی، صنعت و شرب) می‌باشد. این در حالی است که متاسفانه در ایران سیاست مدیریت آب عمدتاً مبتنی بر افزایش عرضه آب بوده است. به گونه‌ای که در صورت کمبود آب در مناطق مختلف کشور، تنها به گسترش منابع آبی و انتقال آب از بخش‌های دیگر بسنده شده است که اجرای این سیاست در بلند مدت کشور را با بحران‌هایی همچون گسترش زمین‌های بایر، به خطر افتادن امنیت غذایی، فرو نشست زمین و … روبه‌رو می‌کند.

دکتر محمدجواد زارعیان، عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو با اشاره به مقدمه فوق در خصوص شاخصه‌های بهره‌وری و مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی اظهار کرد: بخش کشاورزی با مصرف ۸۹ درصد از حجم منابع آب کشور مهم‌ترین مصرف‌کننده آب است که با توجه به وضعیت اقلیمی خشک ایران، بارش سالانه ۲۵۰ میلی‌متر ، افزایش نیازهای غذایی و برنامه‌های خودکفایی برای تولید برخی از محصولات استراتژیک، فشار بسیاری را به منابع آب کشور تحمیل کرده است و از سوی دیگر، هیچ‌گاه موضوع تخصیص آب برای کشاورزی به صورت هدفمند در کشور اجرایی نشده است.

بهره‌وری مناسب از سیستم آبیاری تحت فشار در گرو نظارت بر برداشت آبی کشاورزان

زارعیان با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر تمرکز بر کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی از طریق آبیاری تحت فشار شکل گرفته است، تصریح کرد: متاسفانه با توجه به عدم نظارت کامل بر برداشت منابع آب، کشاورزان قادرند که به صورت مجدد با حجم آب صرفه‌جویی شده، اراضی بیشتری را زیر کشت ببرند که در نتیجه این نوع آبیاری نقش مهمی را در صرفه‌جویی آب ندارد. به علاوه به دلیل بالا بودن تبخیر آب در برخی از روش‌های آبیاری تحت فشار، عملاً بازگشت آب به سفره‌های زیرزمینی از بین رفته و در نهایت در حجم آب صرفه‌جویی شده تغییری حاصل نخواهد شد. بنابراین کشاورزان باید در قبال دریافت تسهیلات دولتی برای انجام آبیاری تحت فشار، تعهداتی را برای کاهش مصرف آب داشته باشند چرا که در غیر این صورت حجم صرفه‌جویی شده آب منجر به زیر کشت رفتن اراضی کشاورزی بیشتری می‌شود.

کاهش حجم منابع آب تجدیدپذیر به زیر ۱۰۰ میلیارد متر مکعب در سال

وی با بیان اینکه آب تجدیدپذیر ناشی از بارندگی‌ها اصلی‌ترین منبع برای جبران آب برداشتی از منابع آب است، گفت: در دهه‌های گذشته حجم آب تجدیدپذیر حجمی بالغ بر ۱۳۰ میلیارد متر مکعب بوده است که حجم آن در حال حاضر به زیر ۱۰۰ میلیارد متر مکعب رسیده است که با وجود کاهش مقدار آن باید با یک برنامه‌ریزی صحیح از آن به نحو مطلوب استفاده کرد.

لزوم جذب مشارکت‌های اجتماعی برای مقابله با خشکسالی قبل از وقوع بحران

وی با بیان اینکه انتقال آب‌های بین حوزه‌ای ضعیف‌ترین شیوه مدیریت آب در شرایط خشکسالی است، گفت: متاسفانه تاکنون سیاست‌های مدیریت منابع آب کشور تلاش مهمی را برای مدیریت و مهار تقاضای روزافزون آب نداشته است و طرح‌های محدود مدیریت تقاضای آب به دلائلی مانند عدم عزم راسخ دولت، ابلاغ‌های دستوری و عدم حمایت از فعالان اجتماعی توفیق چندانی نداشته است و دولت تمام سیستم‌های مشارکتی و اجتماعی تاثیرگذار بر مدیریت آب را پس از وقوع بحران به کار می‌گیرد.

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو در پاسخ به این سوال که بیشترین خطرات کم‌آبی در آینده متوجه کدام بخش کشور می‌شود، اظهار کرد: بیشترین خطرات خشکسالی و کم‌آبی به بخش کشاورزی آسیب می‌زند چرا که با کاهش آب در دسترس و تبدیل اراضی کشاورزی به اراضی بایر، شاهد تهدید امنیت غذایی، افزایش بیکاری، تبعات اجتماعی، بحران‌های زیست محیطی و فرو نشست زمین هستیم که در حال حاضر به دلیل اصرار دولت برای اجرای روش‌های عرضه محور در آب از قبیل انتقال آب، شیرین‌سازی آب دریا و … مسئله نابودی منابع آبی کشور به مرور زمان حادتر می‌شود.

دکتر زارعیان با اشاره به اینکه موضوع مدیریت آب در تمام بخش‌های کشور مسئله‌ای تک بعدی نیست، افزود: علاوه بر فشارهای ضعف‌های درونی نهادهای رسمی مدیریت آب مانند وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو، عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نیز به عنوان عوامل فرابخشی در مدیریت آب دخیل هستند. لذا همگرایی سیاست‎های کشور با مقوله توسعه پایدار، سنجش هزینه و منفعت کشور در ارتباط با تعاملات آبی با سایر کشورهای جهان و بهره‌گیری از فناوری به‌روز در جهت بهره‌وری صحیح از آب می‌توانند به عنوان الگوهایی مؤثر برای مدیریت آب در نظر قرار گیرند.

زارعیان نبود پایگاه اطلاعات و آمار در بخش مصرف آب در بخش کشاورزی را یکی از عوامل دشواری کنترل آب مصرفی این بخش دانست و خاطرنشان کرد: وجود خلأهای قانونی در زمینه مدیریت آب و نیاز به تفسیر برخی از قوانین این حوزه باعث شده است تا در صورت مدیریت نادرست و برداشت‌های غیر مجاز از منابع آب، برخورد و مجازات مناسبی با قانون‌شکنان صورت نگیرد.

 

قبلی درجه استحصال تا چه میزان بر ترکیب و ویژگی های آرد تاثیر گذار است؟
بعدی اختلال خوردن چیست و تا چه حد جدی است؟

بدون دیدگاه

پاسخ خود را بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.