مدیریت هوادهی سیلو های غله

ولی اله عباسیان، فوق لیسانس مدیریت سیستم و بهره وری

منظور از هوادهی ایجاد یک رابطه یکنواخت بین درجه حرارت گندم و درجه حرارت بیرون ( محوطه) است، بطوریکه از دست رفتن رطوبت غله به حداقل رسیده و درجه حرارت به اندازه ای کاهش یابد که احتمال فاسد شدن گندم به کمترین حد ممکن برسد. فعالیت حشرات در دمای بالاتر از ۱۳ درجه سانتی‌گراد افزایش می یابد و کپک‌ همیشه و در هر دمایی به ویژه در درجه حرارت بالاتر از ۹ درجه سانتی‌گراد مسأله‌ساز می باشد.

سیستم هوادهی در حقیقت به اپراتور کمک می‌کند تا دمای غلات ذخیره شده را با استفاده از هوای محوطه تغییر دهد. بیشتر اوقات دمای غلات را کاهش می‌دهند ولی ممکن است شرایطی باشد که بخواهید دمای غلات را حتی افزایش دهید.
هدف از مدیریت هوادهی، تغییر دمای محصولات ذخیره شده در سیلو به روش اقتصادی و پل های است بطوریکه دمای غلات به حدی برسد که با توجه به مدت زمان نگهداری غله در سیلوها به آن آسیب نرسد. برای مثال بهتر است برای نگهداری طولانی مدت غلات، دمای ذرت و دانه سویا به زیر ۸ درجه سانتی‌گراد و گندم به زیر ۱۳ درجه سانتی‌گراد با سرعت و ایمنی کافی رسانده شود.
در شکل زیر یک رابطه معنی دار بین رطوبت، دما و زمان نگهداری غله، نشان داده شده است. هرچه دما و رطوبت غله بالاتر باشد زمان نگهداری غلات به صورت سالم کاهش می یابد. از برخورد خطوط عمودی و افقی (رطوبت و دما) دقیقا متوجه می شویم که در چه ناحیه ای هستیم و چه مسائلی محصول با ارزش و سرمایه ما را تهدید می کند.
برای مثال اگر رطوبت گندم ۱۵ درصد باشد. نگهداری آن در دمای بالای ۲۰ درجه سانتی گراد بسیارخطرناک است.
نوع آب و هوای منطقه و امکانات ذخیره‌سازی غلات، نقش مهمی را در تعیین روش هوادهی بازی می‌کنند. برای مثال ذرتی که با رطوبت ۲۵ درصد به یک محیط گرم و مرطوب وارد می‌شود، نسبت به ذرتی که با رطوبت ۲۵درصد به یک محیط خشک و خنک وارد می‌شود به عملیات نگهداری متفاوتی نیاز دارد.
اپراتور باید تشخیص دهد که هوادهی را برای نگهداری غلات مرطوب یا برای خنک کردن غلات خشک یا برای نگهداری طولانی‌مدت و یا کوتاه‌مدت به کار می‌برد. در طی فصول مختلف مانند بهار و تابستان روش های نگهداری فرق دارد راهنمایی‌ های زیر اپراتور را برای کلیه شرایط فوق‌الذکر آماده می کند.
غلات را تا آنجا که ممکن است از نظر دما، کیفیت و رطوبت به صورت یکنواخت و همگن نگهداری کنید. با همگن کردن دما و مقدار رطوبت و تمیز بودن غلات شانس نگهداری طولانی‌تر و بهینه‌تر غلات افزایش می‌یابد.
بهترین زمان برای روشن کردن فن‌ های هوادهی، زمانی است که اختلاف دمای محیط اطراف و داخل سیلو بیش از ۹ درجه سانتی‌گراد نباشد. زیرا احتمال کندانس در داخل سیلو به صورت نمایی (لگاریتمی) بالاتر خواهد رفت. اگر اختلاف دمای محیط اطراف از داخل سیلو بیش از ۹ درجه سانتی‌گراد باشد، هوا دهی نیازمند طرح و مدیریت جامع و آگاهانه است اما از مسائل و مشکلات انبارش غله کاهش خواهد داد.
حرکت هوا، یک جبهه هوای مثبت از پایین به بالا (هنگامی که هوا از پایین به وسیله فن‌ های دمنده به سیلو دمیده می‌شود) ایجاد می‌کند و زمانی که هوا از بالا به پایین و به وسیله فن‌ های مکنده حرکت می‌کند، یک جبهه هوای منفی ایجاد می‌شود. اگر فن ها متوقف شده و مجدداً استارت و روشن شوند، فرآیند هوادهی مجدداً از ابتدا آغاز می‌شود.
دما های ناخواسته و نامناسب به صورت قابل توجهی احتمال فاسد شدن، نشت رطوبت و بهم چسبیدن غلات را افزایش می‌دهد. جبهه هوای گرم ممکن است حتی باعث چسبیدن غلات در وسط سیلو شده و باعث سد راه هوادهی آینده سیلو شود.

نگهداری غلات مرطوب

در بسیاری از تأسیسات مربوط به نگهداری غلات مرطوب از سیستم هوادهی استفاده نمی‌شود زیرا غلات مرطوب برای مدت زمان نسبتاً کوتاهی در سیلو قبل از خشک کردن نگهداری می‌شود. شاید به نظر برسد از آنجا که غلات مرطوب استعداد بیشتری برای فاسد شدن دارند، بنابراین به بهترین سیستم هوادهی نیاز داشته باشند. سیستم هوادهی مثبت با هواکش‌ های خروجی سقف برای این منظور پیشنهاد می‌شود. غلات مرطوب‌تر در زمان هوادهی بیشتر رطوبت از دست می‌دهند.
پیشنهاد می‌شود حداقل مقدار هوادهی ۱۵ (مترمکعب در ساعت بر هر تن) باشد اما به هر حال وجود حداقل هوادهی بسیار بهتر از نبودن آن است. مقدار هوادهی ۱۵m3/hr/MT ذرت و یا گندم با رطوبت ۵/۱۶ تا ۱۷ درصد را برای یک سال در شرایط آب و هوایی تهران بدون مشکل نگهداری می کند.
در بسیاری از تأسیسات غلات مرطوب را هوادهی نمی‌کنند زیرا تأسیسات آنها دارای سیستم هوادهی نیست و یا سیستم هوادهی از نوع سیستم مثبت بدون فن های اگزوز های سقف است. هوادهی غلات مرطوب با سیستم مثبت بدون فن های سقفی باعث کندانس (تعرق) زیر سقف سیلوها خواهد شد که این خود سبب فاسد و خراب شدن غلات سطحی موجود در سیلو می‌شود.

هوای مثبت از داخل غلات عبور کرده و بخار آب را با خود به بالای سیلو حمل می‌کند و زمانی که این هوای مرطوب با سقف برخورد کند، آب را از خود آزاد خواهد کرد. هرچه تفاوت بین دمای هوای مرطوب که از اگزوز خارج می‌شود بیشتر از هوای بیرون و محوطه باشد، آب و رطوبت بیشتری را آزاد خواهد کرد و تعرق بیشتری صورت خواهد گرفت. اگر اختلاف دمای هوای خارج شده از سیلو با محوطه ۶ تا ۹ درجه سانتی‌گراد و یا بیشتر ازآن باشد، تعرق شروع خواهد شد.
سیستم هوادهی منفی برای غلات مرطوب به‌ هیچ‌وجه مناسب نبوده و پیشنهاد نمی‌شود زیرا آب و خاک پوسته‌ های غلات به داخل کانال ها نفوذ کرده و مسیر هوا را مسدود خواهد کرد. اگر فرض کنیم که سیستم هوادهی منفی درست طراحی شده باشد، مسدود شدن دریچه‌ های اگزوز و یا مسیر های هوا باعث خواهد شد که موتور جریان کمی را کشیده و در واقع هوا را جابه‌جا نکرده و بیهوده کار می‌کند.

 خنک کردن و یا هوادهی غلات خشک

غلات خشک همزمان با پوشاندن کف سیلو و روی کانال های هوا باید هوادهی شوند و دمای داخل غلات به صورت حداقل روزانه از طریق سیستم اندازه‌گیری دما مشاهده و چک شود.
* تا زمانی که اختلاف دمای غلات با دمای متوسط محیط به ۳ تا ۹ درجه سانتی‌گراد نرسیده است، هوادهی غلات را متوقف نکنید.
اگر می‌خواهید غلاتی را که در پاییز برداشت کرده‌اید را در طول زمستان تا بهار و یا تابستان ذخیره کنید بهتر است آن را ۲ تا ۴ درجه سانتی‌گراد خنک‌تر کنید و سعی کنید تا آنجا که ممکن است غلات از نظر دما همگن و یکسان باشند. در سیستم هوادهی مثبت نوک مرکز سیلو (غله)، آخرین نقطه هوادهی بوده و در سیستم هوادهی منفی پایین‌ترین نقطه مرکز سیلو، آخرین نقطه هوادهی و خنک شدن خواهد بود.
بنابراین تمام خاک و خاشاک غلات در این مناطق تجمع خواهند کرد و این مناطق استعداد و پتانسیل بیشتری برای فاسد شدن دارند و دمای این مناطق می‌تواند به سرعت بالا برود. لذا حرکت دادن و نمونه‌گیری از دریچه پایین سیلو دوباره این خاک و خاشاک را در سیستم پخش کرده و آنها را توزیع می‌کند.

ذخیره طولانی‌مدت و کوتاه‌مدت در زمستان

در طی زمستان دمای غلات را مشاهده کنید. اگر دما پایدار و پایین باشد هوادهی نیاز نیست. سعی کنید در هوادهی مثبت دریچه‌ های ورودی فن ها و یا کانال های هوا را ببندید زیرا کانال های هوا مانند دودکش عمل کرده و هوای سرد بیرون را به داخل غلات می‌کشد و این عمل باعث می‌شود زیر سقف سیلوها بین تیر های سقف کندانس و تعرق ایجاد شود. در سیستم هوادهی منفی نیز باید دریچه‌ های فن های سقف بسته شوند.

ذخیره‌سازی در بهار و تابستان

بسیاری از اپراتور های سیلو های غلات اگر بخواهند غلات خود را تا پاییز در سیلوها نگهداری کنند، در فصل بهار سیلوها را هوادهی نمی‌کنند.
اگر در بعضی از مناطق سردسیر مایل بودید تا غلات خود را در فصل بهار کمی گرم کنید، این کار را در هوای نسبتاً خوب و معتدل با دمیدن هوا به مدت مناسب بین ۲ تا ۹ درجه سانتی‌گراد می‌توانید گرم کنید. با یک سیستم m³/hr/MT 8 شما تقریباً ۸۰ ساعت هوادهی مداوم نیاز دارید تا دمای غلات را ۹ تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد تغییر دهید و با یک سیستم m³/hr/MT 16 این مدت زمان کارکرد مداوم فن به نصف یعنی ۴۰ ساعت کاهش خواهد یافت.
گرم کردن غلات به مقدار ۹ درجه سانتی‌گراد احتمال رشد قارچ‌ها و کپک‌ را افزایش خواهد داد و حرکت دادن گندم با اختلاف دمای بیش از ۹ درجه سانتی‌گراد با هوای آزاد اطراف، احتمال عرق کردن و کندانس را افزایش می‌دهد. انتخاب یکی از دو کار بالا با توجه به شرایط که ضرر کمتری داشته باشد به عهده و تصمیم مدیر است. اندازه‌گیری و مشاهده دمای غلات نشان می‌دهد که آیا غلات و دمای آنها در حالت پایدار می‌باشد یا خیر. فن های سقف سیلوها در طی روز های گرم تابستان ممکن است بدون فن های اصلی هوادهی روشن شوند تا از کندانس و عرق کردن هوا در زیر سقف سیلو (هوای آزاد بین غله و سقف) به علت اختلاف دمای بیش از ۹ درجه سانتی‌گراد هوای داخل و بیرون سیلو ممانعت به عمل آید.
اگر دمای هوای بین غله و زیر سقف سیلو با دمای بیرون سیلو یکسان باشد. کندانس و عرق کردن زیر سقف سیلو کاملاً متوقف می‌شود. در زمان برداشت محصول در تابستان وقتی که غلات را دریافت می‌کنید هوادهی آن مفید می‌باشد حتی اگر خنک کردن آن مورد نیاز نباشد زیرا حشرات محیطی را که در آن هوا در جریان باشد دوست ندارند.

اثر باران و رطوبت

اغلب راجع به هوادهی سیلوها و غلات در زمان بارندگی سوال می‌کنند، جواب آن بستگی دارد به اینکه بارندگی چه مدت ممکن است طول بکشد. در هوادهی مثبت اگر بارندگی بیش از ۲۴ ساعت طول نکشد هوادهی مشکل ندارد و می‌توانید هوادهی را در مواقع ضروری انجام دهید. اگر سیستم هوادهی منفی داشته باشید هنگامی که بارندگی شروع می‌شود و انتظار دارید بیش از ۱۲ ساعت طول بکشد هوادهی را متوقف کنید و بلافاصله بعد از توقف بارندگی هوادهی را مجدداً شروع کنید.
در سیستم هوادهی مثبت هوادهی در باران نگرانی کمتری دارد زیرا فن مربوط به هوادهی مثبت بین ۱ تا ۳ درجه سانتی‌گراد هوای انتقالی به داخل سیلو را گرم می‌کند. مولکول‌ های هوا در این روش تحت فشار فن فشرده شده و اصطکاک تولید می‌کند و این عمل سبب گرم شدن هوا می‌شود و این دمای تولید شده رطوبت هوای انتقالی به داخل کانال ها را نسبتاً می‌گیرد.
به صورت یک قانون کلی با افزایش هر ۹ درجه سانتی‌گراد دمای هوا رطوبت آن نصف می‌شود. بنابراین پیشنهاد می‌شود اگر در زمان بارندگی کوتاه مدت دمای محیط پایدار باشد در روش هوادهی مثبت کار هوادهی را متوقف نکنید. در روش هوادهی منفی، فن ها هیچ دمایی را به هوایی که به داخل سیلوها می‌کشند اضافه نمی‌کنند و هوادهی در زمان های بارندگی و رطوبت بالا در شرایط اضطراری و حاد به تصمیم مدیریت برمی‌گردد اما اگر بارندگی بیش از ۱۲ ساعت طول بکشد، هوادهی توصیه نمی‌شود.
کارایی و انعطاف‌پذیری سیستم هوادهی مثبت با فن های سقف سیلو در زمان بارندگی یکی از دلایل توجیه هزینه فن های سقف می‌باشد.

قبلی سرمقاله شماره 19
بعدی یافته‌ها

۶ دیدگاه

  1. ۱۳۹۷-۰۲-۰۲
    پاسخ

    خسته نباشید ممنون به خاطر
    این مطلب زیبا
    ما در زمینه درب های ضد سرقت و ضد حریق فعالیت
    می کنیم.خوشحال میشوم از وبسایت ما دیدن کنید

  2. صنایع ریخته گری و ماشین سازی کرزان
    ۱۳۹۷-۰۵-۰۵
    پاسخ

    سلام
    روز به خیر
    از مطالب با ارزش شما استفاده کردم .زمینه فعالیت ما تولید فن های هوادهی سیلو ودمنده های فشار قوی جهت تزریق و سیرکولاسیون حشره کش های تدخینی داخل سیلو میباشد در خدمت شما هستیم

  3. بهترین وبسایتی که تاحالا دیدم.ازتون متشکرم

پاسخ خود را بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.